slm arkadaşlar benim için bir ilk olan acemice yazılmış olan makalemi sizlerle paylaşmak istiyorum. Daha öğreneceğim çok şey var. Yolun başındayım. Hepinizin yolu açık olsun. Sema...
Makalenin Adı : OKULDA ve SINIFTA ETKİLİ DİSİPLİN
Makalenin Yazarı : Sema YONAR
Özet :Bu araştırmanın amacı okulda ve sınıfta uygulanan disiplinin daha etkili olabilmesi için nelerin yapılıp nelerin yapılmaması konusundaki problemleri ortaya çıkarıp bunlara çözüm önerileri getirmektir. Araştırmanın önemi etkili disiplinin nasıl olması gerektiğine çözüm önerileri getirirken disiplinin amacının cezalandırmak değil, davranışı değiştirmek olduğunun belirlenmesidir.
Anahtar Kelimeler : Etkili Disiplin
Giriş : Disiplin, bireylerin örgütsel amaçlara ve hiyerarşik düzene uygun olarak hareket etmelerini sağlayan güçtür. Sınıfta disiplin, sınıf ortamında öğrencilerin amaçlar doğrultusunda hareket etmesini sağlayan güçtür. Disiplin, öğrenciye düzenli davranış ve iyi alışkanlıklar kazandırıcı; kendisi ve çevresiyle uyum içerisinde hayata hazırlayıcı kuralları ve önlemleri kapsar. Bu kurallar ve önlemler öğrenciye zorla kazandırılmaz. Çünkü disiplin bir amaç değil, eğitimin amaçlarına ulaşmak için bir araçtır.
Disiplinde önemli olan, istenmeyen davranışı yapma ihtiyacını azaltmaktır. Disiplin olumlu ilişkilere bağlıdır. Saygı ve cesaretlendirme çok önem taşır. Öğrenciler kendilerine saygı gösteren öğretmenleri daha çok dinlerler. Sınıfta öğrenciye disiplin ile kendini kontrol etmeyi kazandırmak gerekmektedir(Durukan 2004, 42-43)
İnsan dünyaya geldiği günden başlayarak, tüm yaşamı boyunca birçok davranışta bulunur. İnsan toplumsal bir varlık olduğu için, doğal olarak bir toplum içinde yaşamak zorundadır. Birey bu yaşamını sürdürürken, toplumsal yapıda oluşmuş çeşitli kurum ve ortamlardan etkilenir. Aynı zamanda kendisi de bu kurum ve ortamları etkiler. Karşılıklı olarak gerçekleşen bu etkileşim sürecinde istenen ya da istenmeyen birçok davranış ortaya çıkar. Hangi davranışların istendik ya da istenmedik olduğu; algılayana, duruma, ortama ve koşullara göre değişiklik gösterse de, genelde toplumun çoğunluğu tarafından kabul gören, kurulu düzene aykırı gelmeyen, var olan huzuru bozmayan davranışlar istendik davranışlar olarak kabul edilir(Kaya 2003, 21).
Öğretmenin sınıf ortamına girmeden önce yapmış olduğu hazırlığı sınıfta baştan sona izlemesi oldukça zordur. Çünkü sınıf ortamı sosyal bir etkileşim yeridir. Önceden her olayın kontrol altına alınması olanaklı görünmemektedir. Özellikle mesleğe yeni başlayan öğretmenlerin en büyük kaygı ve korkuları, sınıf içinde karşılaştıkları sorunları çözmede kullanacakları bilgi ve becerilerinin yeterli olup olmadığı ile ilgilidir. Sınıf yönetimi becerisi öğretmenin deneyimiyle doğrudan ilişkilidir. Öğretmenin yeterliliği ve öğretme ortamını düzenleme becerisi ne kadar yüksek olursa olsun, sınıf ortamında bazı öğrenciler istenmeyen davranış göstererek öğrenme etkinliklerini olumsuz yönde etkileyebilir. Derste bazı öğrenciler dikkatlerin derse veremez ya da öğrenme etkinliklerine katılamazlar. Diğer yandan, bazı öğrenciler ise arkadaşlarıyla ders dışı iletişim içinde olup dersin amacına göre planlanmış etkinlikleri engellemek için fırsat kollayabilirler. Yine aynı sınıfta bir başka öğrenci grubu ise dersten olabildiğince daha fazla şeyler öğrenme çabası içinde olabilir(Kaya 2003, 173).
Disiplin Problemlerinin çok çeşitli nedenleri olabilir ve bu nedenler çeşitli biçimlerde sınıflandırılabilir. Bu sınıflamanın nasıl yapıldığı öğrenci davranışına nasıl bir perspektiften yaklaşıldığına bağlıdır. Disiplin problemlerinin nedenleri psiko-sosyal, sosyo-kültürel, biyolojik ve çevresel faktörler açısından incelenebilir. Disiplin problemlerinin nedenlerinin anlaşılması, disiplin problemlerinin öğretim üzerinde olumsuz etkilerinin en aza indirilebilmesinin bir önkoşulu olarak görülmelidir. Bu nedenlerden bir kısmı öğretmen tarafından kontrol edilebilir, bir kısmı ise öğretmenin kontrolünün dışındadır(Karip 2003, 5).
Etkili Disiplinin Sağlanabilmesinde Okulun Rolü Nedir?Öğretmen ve yöneticiler, şu koşulları oluşturduğunda disiplin sorunlarına ortam hazırlanmış olurlar:
1-Yanlış anlaşılmış öğrenme koşulları ve öğrenciler için anlamlı olmayan bilgiyi öğrenmek için öğrencileri zorlamak.
2-Öğrencilerde bağımsız düşünce örüntüleri geliştirme yöneltmede yetersiz kalmak.
3-Duyguların kabul edilmesi için öğrencilere katı koşullar oluşturmak.
4-Öğrenciler üzerinde yoğun kontrol kurmak ve çocukların özerk ve bağımsız olabilecekleri bir çevrenin sağlanmasında yetersiz kalmak.
5-Yanlış davranışları ön plana çıkaran disiplin süreçleri kullanmak(Celep 2000, 109-110).
Öğretmenin Sınıfta Disiplini Sağlamadaki Rolü Nedir?Öğretmen sınıf ortamında ne kadar çaba gösterirse göstersin sınıfta istenmeyen davranışların tamamını engellemesi mümkün değildir. Özellikle meslekte yeni olan öğretmenler deneyim yetersizliği nedeniyle sınıftaki bütün istenmedik davranışları kontrol etmede kendilerini yetersiz hissetmektedirler. Bu nedenle sınıf ortamından istenmeyen davranışların tamamını ortadan kaldırmak mümkün olmadığına göre bunların asgari düzeye indirilmesi için çaba gösterilmelidir(Durukan 2004, 178).
İstenmeyen davranışların altında öğrencilerin kendilerini bir gruba ait hissedememeleri yatıyor olabilir. Bu öğrenciler dikkat edici davranışlar yapma gibi yanlış amaçlara yönelebilirler. Öğretmenler buna göre stratejiler geliştirmelidir(Atıcı 2004, 16).
Öğretmen sorunlu davranışları durdurmak amacıyla kullandığı stratejileri bilimsel temele dayandırmalıdır. Her öğretmen kendi kişisel varsayımlarına göre strateji geliştirirse sınıf ortamında kaos yaşanır. Strateji seçiminde genel bir ilke, istenmeyen davranışı derhal durduracak ve olumsuz etkiyi en aza indirerek bir stratejinin seçimidir. Küçük sorunlar, genellikle sınırlı bir müdahaleyi gerektirir. Sorunlar ciddi olmaya başladığı zaman, sınırlı müdahale etkisiz olur ve sonuçta istenmeyen davranışlar ortaya çıkar. Böylece daha fazla zaman kaybı meydana gelir ve öğretim etkinlikleri aksar.
Sorun davranışların yönetiminde kullanılan stratejilerin etki süresi büyük önem taşır. Sadece davranışın durdurulması amacıyla kullanılan stratejiler geçici bir süre etkili olabilir. Bazı durumlarda kısa vadeli olarak sorun davranışları çözmek için kullanılan stratejiler, çözüm yerine sorun üretir. Bu nedenle uygulanan yönetim stratejisi, istenmeyen davranışın yapısına uygun olmalıdır. Çok ciddi istenmeyen davranışların giderilmesinde uzun vadede etkili olabilecek ve daha yoğun bir çabayı gerektirecek stratejiler kullanılmalıdır(Çelik 2003, 173-174).
Yapıcı DisiplinDisiplinin özgür kılma ve baskı uygulama olmak üzere iki farklı yönü vardır. Birincide özdisiplin, ikincisinde ise baskıcı bir disiplin söz konusudur. Birincisinde davranışlara makul, ikincisinde ise, davranışlara gereğinden fazla sınırlama getirilir. Eğitimde disiplin genelde, genellikle olumsuz olarak algılanmış ve ceza ile eşdeğer anlamda kullanılmıştır. Oysa disiplinin amacı cezalandırmak değil davranışı değiştirmektir. Bu ise ancak olumlu disiplin ile başarılabilir. Olumlu disiplinde çocuklar, kendi davranışları kontrol edebilmekte, sorunlarına çözüm aramakta ve toplumsal kuralları öğrenirken, aynı zamanda kendileri hakkında iyi şeyler hissetmektedirler. Çocuklara seçenekler sunma, öğrenme için doğal ve mantıklı yollar kullanma, olumlu yaşam becerileri için gereken özelliklere sahip olma, çocuğa sorun çözme becerileri kazandırma, tercih yapma hakkı tanıma, sorumluluk alma ve özgürce karar vermede cesaretlendirme olumlu disiplin anlayışının olumlu ögeleri olarak sayılabilir. Bu yüzden öğretmenler de disiplini cezalandırma olarak düşünmemelidirler. Çünkü cezalandırma, yıkıcı ve bozucu davranışlara karşı bir tepki niteliği taşırken, disiplin, bu tür davranışlara
tepki göstermenin yanı sıra, onları önleme çabası olarak görülmelidir(Balay 2000, 167-168).
Sonuç :
Disiplin, okulun ilke ve kurallarına öğrencinin uymasını sağlamak için kurulan yaptırım düzenidir. Disiplin düzeninin yaptırım araçlarıysa ödül ve cezadır.
Disiplinin amacı, öğrencilere okulda uyulması gereken davranışların ilke ve kurallarını öğretmek; öğrencilerin bu ilke ve kurallara uygun olarak davranıp davranmadığını izlemek; başkalarına bakarak daha iyi davrananları ödüllendirmek ve daha kötü davrananları cezalandırmaktır. Disiplin yalnızca ilke ve kurallardan olumsuz yönde sapan öğrencileri cezalandırmak için değil; aynı anda ilke kurallara başkalarına bakarak, bilinçli olarak daha iyi uyum sağlayan öğrencileri ödüllendirmek için de işlemelidir(Başaran 2000, 167).
Öğrencilerin ortaya koyduğu istenmedik davranışların kaynakları, amaçları ve eğitime etkileri farklı farklıdır. Öğrenciler ortaya koydukları istenmedik davranışlar ile en genel anlamda amaçları ilgi çekmektir. Öğrenci o zamana kadar eğitim yaşantısı ile bu ilgi ihtiyacını gideremediği için bu ihtiyacını istenmedik davranışla gidermeye çalışmaktadır. Öğretmen olarak öğrencilerimizin istenmedik davranışa yönelmelerini engellemek için özellikle bireysel özellikleri dikkate alınarak onların ortaya koyacakları küçük başarılarını fark etmeliyiz. Ancak ne kadar dikkatli olsak da bunu her zaman gerçekleştiremeyeceğimizden sınıfımızda istenmedik davranış mutlaka oluşacaktır.
Öğrencilerin istenmeyen davranışlarından her zaman kendileri sorumlu tutulamaz. Çünkü öğrencilerin istenmedik davranışta bulunmalarına kendisi kaynaklık edebileceği gibi ailesi, bulunduğu ortam ve öğretmen de buna kaynaklık edebilir. Öğrencinin kendi özellikleri örneğin kişisel eğilimleri, düzensizliği, başarısızlık halinde hemen mutsuz olması, motivasyon yetersizliği gibi birçok özelliği istenmedik davranışta bulunmasına kaynaklık edebilir. Öğretmenin de mesleki yetersizliği, karasızlığı, ceza anlayışı, derslerde boş zaman oluşturması, ödüllendirme anlayışı gibi birçok durum öğrenciyi zaman zaman istenmeyen davranışa yöneltebilir(Durukan 2004, 197).
Okulda disiplin ile ilgili etkinliklerin amacı öğrencilere kendi davranışlarını beklenen davranışlarla kıyaslayarak değerlendirme alışkanlığı ve yeterliği kazandırmaktır. Kıyaslama yapabilmek için beklenen davranışların, kuralların ve ölçütlerinin belirlenmesi ve açıklanması gerekir.
Okulun öğrenci disiplini ile ilgili görevi öğrenciye hangi davranışların istenilir olduğunu öğretmek, öğrencilerin bu davranışları gösterme durumlarını izlemektir. Disiplin davranışları beklenenden daha iyi yapanların ödüllendirilmesi, kötü yapanların cezalandırılmasını da kapsar(Taymaz 2001, 178).
Kaynakça: 1) ATICI, Meral, İstenmeyen Davranışlarla Başa Çıkmak, Çukurova Üniversitesi, Eğitim Bilim Dergisi, Sayı 67, Nisan 2004.
2) BALAY, Refik, 2000’li Yıllarda Sınıf Yönetimi, Sandal Yayınları, Ankara, Şubat 2003.
3) BAŞARAN, İbrahim Ethem, Eğitim Yönetimi Nitelikli Okul, Feryal Matbaası, Ankara, 2000.
4) CELEP, Cevat, Sınıf Yönetimi ve Disiplini, Anı Yayıncılık, Ankara, Mart 2000.
5) ÇELİK, Vehbi, Sınıf Yönetimi, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, Nisan 2003.
6) DURUKAN,Haydar ÖZTÜRK Halil İbrahim, Sınıf Yönetimi, HD Yayıncılık Ltd Şti, Ankara, Ocak 2004.
7) KAYA, Zeki, Sınıf Yönetimi, Pegem A Yayıncılık, Ankara, Şubat 2003
TAYMAZ, Haydar, Okul Yönetimi, Pegem A Yayıncılık, Ankara, Ekim, 2001
